November had nog kleur.

 

Op zonnige dagen kon je de afgelopen dagen nog genieten van mooi oplichtende herfsttinten.

Een wandeling door onze tuin leverde zo nog een aantal mooie plaatjes op.

Morgen, 1 december begint de meteorologische winter en pas vanaf 1 maart mogen we weer van voorjaar spreken.

Ik moet eerlijk zeggen dat ik tegen de winter op zie. Het gebrek aan fysiek contact met familie en vrienden, de voortdurende beperking die je jezelf moet opleggen ter wille van je gezondheid: zou er in het begin van de lente uitzicht zijn op soelaas?

Velen zullen zich die vraag stellen. Ikzelf – behorend tot de risicogroep – zal in elk geval niet aarzelen om me te laten vaccineren.

De bijwerkingen van niet vaccineren lijken me mogelijk groter.

Maar nu de blik gericht op de schoonheid van de late herfst.

Hoe mooi kleuren de resten van het St. Janskruid tegen de uitgebloeide stengels van het koninginnenkruid: 

 

En als solitair het prachtige siergras Molinia aurundinacea “Transparent”: 

 

De metershoge laurierkers wordt overdekt met de decoratieve zaadpluizen van de wilde clematis, de Clematis vitalba: 

 

De larix, die anderhalf jaar geleden te groot werd voor zijn pot, heb ik de vrije hand gegeven in de grond. Niet eens beseffend, dat ik de mooie herfstverkleuring vanuit het keukenraam zou kunnen zien: 

 

Bij de sloot had ik vorig voorjaar een aantal beukjes geplant als haagje (ook al uit pot, het waren zaailingen van de grote rode beuk voor het huis): 

 

En tenslotte de in het voorjaar gezaaide palmkool in potten. Eindelijk is het blad mooi gaaf, nu de slakken in winterrust zijn gegaan. Ik heb een stuk of vijf exemplaren, waarvan ik de komende tijd selectief wat blad kan gaan plukken voor een lekkere stamppot: 

 

 

Herfstlicht en je stemming.

Wanneer we dieper de herfst ingaan en het aantal uren daglicht steeds minder wordt, wanneer de zon zich steeds minder laat zien en grauw en grijs gaan overheersen, dan merken de meeste mensen toch dat dit invloed heeft op je stemming. Het weer is geregeld koud en nat en dat maakt het minder aanlokkelijk om in je tuin te scharrelen, en dat draagt ook niet bij aan een zonnig gevoel.

Het valt me steeds weer op hoezeer het zonlicht de kleuren van de herfst kan doen oplichten. De gele, rode en oranje tinten vrolijken me helemaal op, blauw in de lucht geeft mijn gevoel weer de ruimte en graag ga ik met mijn fototoestel de kou in.

De mooie kleuren zijn helaas van korte duur, de wind van een paar dagen geleden heeft bijvoorbeeld de Metasequoia volledig ontbladerd, onderstaande foto van een aantal dagen geleden kan ik nu niet meer maken. 

Er blijft gelukkig nog wat kleur over, hieronder het mooie, hoge siergras Molinia caerulea "Transparent"

Wanneer het grijs en grauw gaat overheersen, voel je weer de melancholie, die zo bij de herfst past. Deze melancholie is iets anders dan een depressief gevoel. 

Het is een licht pijnlijk, maar zoet verlangen naar de lente en de warme zomermaanden, naar het prille groen van het voorjaar en de weelde daarna. Het groeiseizoen is voorbij, maar je weet dat het leven ondergronds doorgaat en volgend voorjaar weer terug zal komen.

De melancholie die opgewekt wordt door stervend blad en terugtrekkend licht, bepaalt je ondanks jezelf tot heimwee naar álles wat eens was. Veel komt nooit meer terug, en is slechts op te roepen in de herinnering. Niet alle herinneringen zijn zoet.

 

Maar de natuur is cyclisch, gelukkig weten we dat het steeds weer voorjaar zal worden, en zomer.

Dit verlangen heeft een toekomst.

De verborgen wildernis in mijn tuin (7).

Regelmatig laat ik delen van onze tuin zien, waarbij ik de beleving wil oproepen van een stukje wilde natuur. De laatste keer was dat half september. Nu is de herfst haast ten einde.

Als alle blad gevallen is en de bovengrondse delen van de planten verdord, dan doet elke tuin, die niet angstvallig opgeruimd wordt, wild aan.

De betrekkelijke chaos, die je dan ziet, vind ik weldadig. Het hoort gewoon zo in dit seizoen, je voelt je een toeschouwer van een stukje natuur, als je nu naar de tuin kijkt.

De paden, de structuren van de tuin verdwijnen nagenoeg onder flinke lagen blad en afgevallen naalden. 

De storm, die op het moment ook hier in Zuid Oost Friesland aan het aantrekken is, zal wel weer een en ander wegvegen. Het meeste blijft liggen, beschermt als een natuurlijke deken de bodem, en wat daarin leeft. Het vergaat ter plaatse en levert ons de beste natuurlijke compost, zonder dat we er ook maar één vinger naar uit hoeven te steken.

Een zekere chaostolerantie is het enige, dat van ons gevraagd wordt.

Elke keer, als ik met mijn fototoestel de tuin in loop, ben ik weer onder de indruk van de werking van het licht. De grootste wildernis van plantendelen kan, mits goed door de zon belicht, een prachtig schouwspel bieden.

En dicht bij de grond kan een klein blaadje, door de zon beschenen, een wondermooi effect geven.

De melancholie van mist en vallend blad.

Dat een groot deel van de bovengrondse plantaardige natuur nu écht aan het afsterven is: daar kun je deze dagen niet meer aan voorbijzien. Planten gaan in rust, en, als de mooie herfstkleuren verdwijnen, gaat de tuin er desolaat uitzien.

Ook de tuinier trekt zich terug, de tuin maakt zichzelf wel winterklaar. Het gevallen blad vormt de ideale bescherming voor de planten bij vorst en oostenwind, en verteerd geeft het de beste compost voor het volgend seizoen.

Een gazon moet je wel bladvrij houden, maar dat heb ik niet en de oprit wordt vanzelf door de wind schoongeblazen...

De laatste dagen waren hier in het Noorden mistig. De hele dag door mist. Je moet van goeden huize komen om dan niet enige melancholie bij jezelf te bespeuren.

Begin november is van oudsher een tijd, waarin men wat meer bezig is met dood, sterven, vergankelijkheid. Zie het in onze streken opkomende Halloween, dat zijn basis vindt in het oude Keltische Samhain, een feest dat gebaseerd is op de gedachte dat in deze dagen de grens tussen het onderrijk en het bovenrijk, d.w.z. de dodenwereld en de geestenwereld, maar heel dun is en haast transparant wordt.

Ook de Katholieke feesten Allerheiligen en Allerzielen ( 1 en 2 november) zijn geënt op deze stam.

Al ben je niet religieus of spiritueel ingesteld; menigeen kan zich in deze tijd van het jaar, met vallende blaadjes, donkere dagen, kou en mist niet helemaal onttrekken aan gevoelens van enige melancholie. 

Ik ben de tuin doorgelopen met mijn fototoestel om de schoonheid in het verval te zoeken.

En merkte dat het gevoel van melancholie ook zijn zoete kanten heeft.

Het vallen van de bladeren: transparantie.

Met het vallen van de bladeren en het instorten van de bovengrondse delen van veel vaste planten confronteert deze tijd van het jaar ons onontkoombaar met processen van afsterven en vergaan.

Het wijkende licht, duisternis, kou, regen, wind: het kan niet anders dan dat het inwerkt op onze stemming.

Halloween op 31 oktober, laat ons spotten met de angstaanjagende dood. Allerheiligen en Allerzielen op 1 en 2 november bepalen ons bij de gestorvenen.

Dit jaar valt merkwaardigerwijze een kleine nazomer op deze dagen. Deze verjaagde de meer beschouwelijke gedachten, die in het begin van de week bij mij opkwamen.

Toch voelde men in vroegere tijden op deze dagen iets van transparantie met betrekking tot de bovenwereld en de onderwereld. Alsof deze werelden even iets toegankelijker werden voor onze geest.

vederesdoorn westkant tuin

 Ook de nuchtere beschouwer krijgt meer uitzicht op het hemelrijk: de bomen worden weer doorzichtig.

berk oostkant tuin

Transparantie.

                                                         

 In de eerste helft van november worden veel bomen dun in de kruin of ze zijn hun blad al kwijt. Met het lage zonlicht, dat door de kalende takken schijnt, zie je prachtige, transparante taferelen (hierboven een beuk, hieronder de metasequoia).

Zou het dat transparante zijn, dat “door de dingen heen kijken”, waardoor mensen al sinds oude tijden het gevoel hebben, dat in deze periode van het jaar de grens naar het rijk der goden en het rijk der doden maar heel dun is? 

Het Keltische Samhain op 31 oktober, het daarvan afgeleide Halloween (31 oktober) en Allerheiligen en Allerzielen ( 1 en 2 november): het zou te maken hebben met de gevoeligheid die nu aanwezig is voor het hogere en het lagere in de geesteswereld.

De dagen zijn kort, geregeld is er ochtend- of avondmist, de tijd van de mistflarden, die voor “witte wieven” worden aangezien. De nachten zijn lang en maken de gedachten soms te zwart. Het gebrek aan licht speelt ons wellicht parten.

                                                         rosa glauca

Het is niet voor niets dat de decemberfeesten ons in de lange donkere periode wat afleiding gaan geven.

Laten we maar hopen, dat onze gevoeligheid voor schoonheid ook groter wordt in deze donkere maanden. 

                                                       tamme kastanje

Herfst: kleur en melancholie.

Nu komt de tijd waarin de herfst haar mooiste kleuren gaat tonen. Boom en plant trekken het bladgroen terug en het stervende blad toont paars, rood, oranje, geel en bruin voordat het verdroogd ter aarde valt en daar meehelpt de bodem te bedekken met het oog op de naderende winter, waarna het verteert en als humus de bodem verrijkt.

We kunnen enorm genieten van de prachtige kleuren. Bepaalde bomen doen extra hun best. Hier in de tuin blijft alles lang groen, maar een drietal kniehoge noorse esdoorns (Acer platanoides) in pot, opgekweekt uit zaad, dat vogels hadden verspreid, laten al een aantal weken een schitterende verkleuring zien. Eén van de esdoorns heeft wat donkerder groen blad dan de andere twee, deze verkleurt haast paarsachtig.

Overigens zijn deze noorse esdoorns doorgaans te groot voor een normale tuin.

Wanneer dat gouden, getemperde herfstzonlicht dan ook nog eens door het gekleurde blad heen schijnt, en wanneer je de typische herfstgeur opsnuift: dan kan een gevoel van geluk in je opkomen.

Maar ook een gevoel van weemoed, een lichte melancholie. Het definitieve einde van een groeiseizoen, de warmte voorbij, de tuinstoelen opgeruimd: de lange winterse periode komt er aan. Korte dagen, weinig licht.

Zou het gebrek aan licht zijn? Het zien sterven van blad en veel bovengrondse planten? Ook ik merk dat ik mijn gebruikelijke optimisme iets verder weg moet halen.

Als plantenfan kan je je hart natuurlijk ophalen door achter je computertje kwekers op te zoeken en hun zaad- en plantenlijsten door te nemen. Plannen te maken voor het volgende jaar. Je ziet het resultaat al weer voor je...

Dat doe ik natuurlijk volop.

Maar tóch, die lichte melancholie.

Metasequoia: levend fossiel.

De metasequoia ( glyptostroboides) - ik schreef eerder over de stamstructuur - behoort in de herfst tot de mooist verkleurende bomen. Dit jaar,  hier in de tuin,  in veertien dagen van goudgeel via bruin naar rood.
Toen ik jaren geleden hoorde dat deze boom eigenlijk een levend fossiel is - men dacht dat hij in de laatste ijstijd was uitgestorven - was mijn belangstelling gewekt.
Halverwege de vorige eeuw vond men exemplaren terug in Centraal China; en via stekken en zaaien heeft men de boom vermeerderd.
De boom is aantrekkelijk vanwege de fraaie kegelvorm en de mooie herfstkleur, de snelle groei en de goede gezondheid. In onze streken kunnen ze 25 meter hoog worden en in de Benelux zijn er veel aangeplant.
Ze vragen dus de ruimte en vochthoudende grond - de Nederlandse naam is niet voor niets watercypres. Onze tuin ligt op een oud veenpakket dat goed vocht vasthoudt. De boom voelt zich hier thuis en groeit snel, waardoor een planter in de seniorenleeftijd nog een goede kans maakt van een flinke boom te kunnen genieten ;-)
Met de enigszins verwante moerascypres (taxodium distichum, bakermat Noord-Amerika) en de larix behoort hij tot de enige bladverliezende coniferen.