Pesterige weergoden.

14 maart 2013

19 maart 2013

Toen ik naar bovenstaande lange termijnverwachting keek, zonk de moed me toch even in de schoenen. Komt het voorjaar nog wel? Wat is er aan de hand? Heeft El Nino, die merkwaardige golfstroom die ons klimaat bepaalt, zich omgekeerd? Zijn de zonnevlammen weer in staking of juist niet? Heeft de aardas misschien een tikje gekregen?

Of moeten we ons weer ouderwets tot de weergoden wenden: vuurstapels oprichten, onze liefste beertjes daarin offeren, of - nog ingrijpender - onze liefste drank.... En dansen om die vuurstapels en smeken om een beetje warmte, om uitbottende knopjes. Dat deze kou ons eindelijk mag verlaten.

Een enkel nachtvorstje tot mei: goed dan. Daar zijn wij tuinierders en buitenmensen wel aan gewend en daar houden we rekening mee. Maar twee weken winter in maart, nadat we even tevoren dachten dat we de tuinstoelen al buiten konden zetten... dat lijkt wel pestgedrag van een zich vervelende weergod.

Die vuurdans zullen we dan maar plannen op de Vaalserberg, dat is ook wat dichter bij de Belgen, want dáár en ook in Noord-Frankrijk, heeft die zich vervelende weergod zich écht misdragen.

Wie weet, komt hij door onze smeekbeden tot inkeer....

(Maar bij nader inzien mag hij dan mijn liefste beertje wel hebben, maar houd ik mijn glaasje port maar voor mijzelf. Hard nodig vanavond, om weer warm te worden en moed te scheppen.)

Takkenril: moment van onbedachtzaamheid...wespensteek.

De schuldige plek zat in het centrum van deze foto.

Een moment van onbedachtzaamheid maakt dat men jaren schreit...

Dat kregen wij als vermaning mee toen wij - jonge meisjes in de jaren zestig - op stap gingen met leuke jongens...

Maar wat heeft dat nu te maken met een takkenril ofwel een rij van takkenbossen meestal aan de rand van je tuin, bestaande uit je snoeihout. Zoals Anne Tanne in één van haar laatste blogs liet zien, is een flinke takkenbos een waar huisvestingslustoord voor kleine knaagdiertjes, egels, vogeltjes en tal van insecten. Het is de wildvorm van het nu zo populaire insectenhotel.

In onze tuin hebben we al jaren het snoeihout naar zulke takkenrillen gebracht. Niets leuker en nuttiger om te proberen daar wat stevigheid in aan te brengen door nieuwe takken er zó in te steken, dat er een stabiel geheel ontstaat dat niet door één storm uit de voegen wordt geblazen.

En zo was ik drie en half jaar geleden op een mooie dag eind juli bezig wat snoeisel in één van die hopen te steken. Maar daar had zich - en ik wist het niet - een wespennest ontwikkeld. En de wreed verstoorde diertjes vielen mij massaal aan. Door met grote snelheid, twee bochten nemend, naar huis te rennen verloor ik een deel van de zwerm, maar ik was al een aantal malen gestoken. Met kleren en al onder de douche gesprongen en vrij van wespen zat ik uit te blazen op de keukenstoel, toen ik me toch niet zo lekker ging voelen.

Gelukkig is het medisch centrum vlakbij en het was nét voor sluitingstijd: om een langer verhaal kort te maken: de huisarts wist me te redden van een anafylactisch shock, een heftige en levensbedreigende allergische reactie op wespengif. Van deze paniektoestand heeft mijn man meer meegekregen dan ik, want ik zag alleen de mooie gele schoenen van de arts en ik dacht: het zal wel goed komen.

Een wespenallergie is niks voor een fanatiek tuinierster. Maar tegenwoordig is er de mogelijkheid via een procedure van regelmatige injecties van gezuiverd wespengif - om de zes weken door je huisarts na een instelfase in het ziekenhuis - immuniteit te verwerven voor dat gif: de z.g. immunotherapie.

Voor deze immunotherapie kwam ik gelukkig in aanmerking en gisteren had ik het evaluatiegesprek in het Academisch Ziekenhuis in Groningen na drie jaar prikken halen. Nog twee jaar doorgaan, was het parool. Daarna word je geacht levenslang immuniteit te hebben opgebouwd. Na de instelfase hoef je al niet meer bang te zijn voor heftige reacties, zodat ik al weer drie jaar lang vrijmoedig in tuin en veld buiten speel zonder overmatige angst voor de wespen. Al houd ik deze geelgestreepte gevleugelden natuurlijk wel in de gaten!

Dus: steek in de zomermaanden niet zo maar een tak in je takkenhoop! Want de gevolgen kunnen je jarenlang bezighouden.

Allergie is trouwens raar: na een haast fatale steek hoeven de volgende steken niet persé tot een gevaarlijke reactie te leiden. De kans is ongeveer 50%. Russische roulette dus.

Ik ben erg blij met de mogelijkheid van de immunotherapie.

Dit was dus geen gezellig verhaal over een natuurlijk insectenhotel in het wild. Maar met takkenrillen zal een tuin een drukke natuurcamping zijn voor de levende fauna.

Toch vind ik een mooi gevormd insectenhotel zeer aantrekkelijk om naar te kijken en het is erg instructief om te zien, hoe metselbijtjes bij voorbeeld daar gebruik van maken. Hieronder een schitterend exemplaar uit het Arboretum Belmonte te Wageningen.

Op het eerste gezicht: maart 2013.

Dit is alweer de derde maand om dezelfde plek in de tuin weer te geven.

Met deze foto wilde ik wachten tot er een beetje zonneschijn was. Dat lukte gisteren pas.

Eindelijk zon. Maar zonnige plekken fotograferen: dat is nog niet zo gemakkelijk. Je komt al gauw met de belichting in conflict. Overbelichte zonnige plekken en slechte foto's. De beroepsfotograaf gaat niet voor niets liefst morgens vroeg op pad, of laat in de middag.

Bij mij waren de eerste "zonnige" foto's dus ook gewoon slecht. Op bovenstaande foto zie je de zon een beetje achter in de tuin spelen. Het geeft net "dát ietsje meer".

En daarmee is dan ook alles gezegd. Er is niet veel verschil te zien met de vorige maand, op de "hagel"foto. Er is gewoon niet veel gebeurd in de tuin door dat koude weer. Het enige dat hier bloeit zijn de sneeuwklokjes en een hele enkele vroege krokus. Als je goed kijkt zie je wel plantjes tot ontwikkeling komen onder het strooisel en ook de knoppen aan boom en struik gaan een beetje zwellen. De sprieten van andere bolgewasjes piepen wat door het dode blad heen. Maar dat is dan ook alles.

Zelfs de vogels vind ik nog maar stilletjes. Een enkele mees laat zich even horen, maar verder: ze zwijgen gewoon en zitten te wachten op de laatste zaden, die in hun silootjes worden gestopt.

Ze vinden het gewoon te koud met die nachtvorst, die er, ondanks de zonneschijn, nog is.

Het is hier in zuid-oost Friesland gisteren hoogstens zo'n 8 á 9 graden geworden met een koude wind, hopelijk vandaag een graadje erbij en minder wind.

Het werk roept: de New Dawn roos op de pergola heeft gisteren z'n snoeibeurt gehad, de enorme wirwar van de Clematis vitalba, waarvan de dikke stam de schutting dreigde te ontzetten is aangepakt en voor vandaag staan er weer tuinklussen op het programma.

Wat geeft zonneschijn veel energie!

De huid van de kardinaalshoed.

Tijdens mijn dagelijkse gang door de tuin vond ik onder de stam van een al enige jaren geleden ter ziele gegane kardinaalshoed (Euonymus europaeus) verregende flarden van de afgeworpen schors.

Prachtige velletjes, haast geschept papier, overblijfselen van de huid van dit boompje.

Met de littekens van wat dit boompje allemaal meemaakte. Gaten, aangroeisels, bobbeltjes.

Ik heb het opgeraapt, gedroogd onder een krant met wat boeken erop en het toen nog eens goed bekeken.

Merkwaardig zijn die "ingevatte" stengeltjes die verticaal in de schors liggen. Zijn dit de resten van de klimop, die tegen het stammetje omhoog kroop? Of zijn het de restanten van die merkwaardige vier, tegenover elkaar liggende, kurklijsten die de kardinaalshoed maakt op de wat oudere takken, waardoor die vierkant zijn. De Fransen noemen de kardinaalshoed daarom bois carré.

Ik ben weer naar buiten gegaan om de stam en takken van een flinke, levende kardinaalshoed te bekijken.

We zien duidelijk de vierkante, met kurklijsten afgewerkte takken. De jonge takjes zijn gewoon rond. Maar op de stam vind je er niet zoveel van terug.

Welk verhaal vertelt die oude, afgeworpen boomhuid?

Wie het leuk vindt een kardinaalshoed aan te planten, doet dit hoofdzakelijk voor de mooie vruchtjes, die wat lijken op de hoed van een kardinaal. 

De boom / struik kan wel vijf meter hoog worden, is niet kieskeurig met betrekking tot grondsoort of zon / schaduw. De wilde vorm zie je op veel plaatsen, maar er zijn ook cultivars.

Hier in de tuin wordt de boom elk voorjaar volledig kaalgevreten en ingekapseld door het rupsje van een motvlindertje en ziet er dan miserabel uit. Hij staat bij mij wat achteraf dus trek ik mij er niets van aan want in het najaar komen er weer massa's prachtige rode vruchtjes, die ook nog eens lang op de boom blijven.

Ook planten kunnen lopen.

Planten zijn minder statisch aan één plek gebonden dan we wel denken. Uiteraard kunnen ze via zaadverspreiding hun nakomelingen een geschikter plekje laten opzoeken, maar ook een door ons geplant exemplaar kan nog wel enigszins uit de voeten.

Heel verbaasd was ik ooit toen een door mij geplante rhododendron, die zijn plek net iets te schaduwrijk vond, een uitloper maakte iets meer naar de zonkant toe. Hierdoor ontstond een nieuwe plant, die beter bloeide.

Planten kunnen op deze manier dus "lopen", ze maken worteluitlopers. Ze breiden zich hierdoor niet alleen uit, maar ze zoeken ook naar een meer geschikte plek.

Een voorbeeld van een stevige loper is het bovenstaande heel gewone grasje, dat wij als onkruid wegwieden. Ik kon hem nog niet determineren,  hij loopt niet bescheiden één richting op, maar hij maakt uitlopers alle kanten op. Dat vind de tuinierder niet zo fijn.

Het onderstaande grasje, dat ik dagelijks in mijn aquarium zie, maakt zijn uitlopers op een meer bescheiden manier, en je kunt hieronder goed zien hoe dat gaat. 

Als zulke plantjes goed beworteld zijn, kunnen ze ook zonder de "navelstreng" van de moederplant functioneren. Je kunt ze dan daarvan lossnijden. Maar dat hoeft uiteraard niet.

Er zijn ook grasjes, die niet "lopen", dat zijn polvormende grassen. Een voorbeeld is het blauwe schapengrasje hieronder. De nieuwe plantjes vormen zich tegen elkaar aan.

Vooral wanneer we bamboe's (ook een grassoort) in onze tuin gaan planten, moeten we hierop letten. Een krachtige, lopende bamboe kan je nog veel narigheid bezorgen. Lees hierover deze blog van de Fruitberg, die schrijft over de manier waardoor je deze bamboe binnen de perken kan houden.

Fargesia-soorten zijn trouwens niet woekerende, polvormende bamboe's.

Geen vinkenslag meer.

Dit vinkje vond ik een aantal dagen geleden op de grond vlak bij het huis. Hij behoorde tot de grote groep, die hier dagelijks komt genieten van de uitgebreide catering.

Hij heeft het niet gered.

Kijk hem liggen met de pootjes ingetrokken en die regendrupppeltjes op zijn buikje.

Ik heb hem op een plekje in de tuin begraven. Terwijl ik dat deed dacht ik aan de vinkenslag, dat korte liedje, dat hij, ter afbakening van zijn terrein, nooit meer ten gehore zou brengen.

Ooit, toen ik dat vinkenriedeltje nog niet kende, viel het me op dat er een vogeltje was, dat 's morgens vroeg iets riep van: "tsjie tsjie tsjie tsjie tsjie tsjie: ik ben er weer". We noemden dit onbekende vogeltje daarom het "ik ben er weer - vogeltje". Elk jaar kwam hij in het vroege voorjaar weer terug.

Heel verbaasd waren we, toen we ergens op een camping in Frankrijk hetzelfde vogeltje hoorden, maar dan met een zekere variatie in het riedeltje. Het vogeltje sprak een Frans dialect. Nu is het overigens écht zo, dat vinken in andere gebieden een ander "dialect" spreken. En eindelijk waren we er intussen ook achter gekomen, dat het om een vink ging.

Uit de laatste vogeltellingen in Nederland en België is trouwens gebleken, dat de vinken behoorlijk in opkomst zijn en bij onze voedertafels en -silo's stellen de mannetjes terwille van hun voedselvoorziening de territoriumstrijd nog maar even uit...

Maar zodra ze in het voorjaar hun terrein gaan afbakenen, zullen we de luide vinkenslag weer horen.

Op het eerste gezicht: februari 2013.

Tijdens de winterslaap is mijn reactietijd wel eens wat vertraagd, zodat nu pas de opnames voor "op het eerste gezicht" verschijnen. Natuurlijk mogen we best wat smokkelen met de datum, het gaat er maar om dat hetzelfde stukje tuin maandelijks wordt gefotografeerd. Zie voor een overzicht van 2012 hier. En voor 2013 hier.

De bovenstaande foto is genomen tijdens een hagelbui. Het valt me op, als je de foto vergelijkt met die van begin januari, dat de tuin in januari groener was. De sneeuw en de vorst van midden januari - ik kon niet laten die foto ook hieronder te plaatsen - heeft het overgebleven groen geplet en verbruind achtergelaten. De vorstperiode, die nu nog aankomt, zal het ontluiken van planten en bolletjes nog meer vertragen. Er zijn hier in de tuin nog slechts wat prille sneeuwklokjes in de knop te zien. Maar het wordt 's morgens al veel vroeger licht en de lamp kan 's avonds ook langer uitblijven: we gaan de goede kant op.